ไทยทัศนา : (26) ประตูโขง วัดกากแก้ว นครลำปาง

ชมประตูโขงแบบล้านนา ณ โบราณสถานวัดกากแก้ว คนท้องถิ่นเรียกว่า กู่เจ้าย่าสุตา สันนิษฐานอายุอาจเก่าแก่กว่าโขงวัดพระธาตุลำปางหลวง   ประตูโขงวัดกากแก้ว บนถนนวังเหนือ ใกล้กับสำนักงานป่าไม้จังหวัด นับเป็นหนึ่งในสถานที่น่าเที่ยวชมทางด้านศิลปกรรมของลำปาง   กรมศิลปากรขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานเมื่อพ.ศ.2523 มีการบูรณะซ่อมแซมเรื่อยมา   สันนิษฐานว่า ประตูโขงแบบล้านนาแห่งนี้ สร้างเมื่อราวพุทธศตวรรษที่ 21 ตอนปลาย หรืออาจสร้างก่อนประตูโขงวัดพระธาตุลำปางหลวงเล็กน้อย   โขงวัดกากแก้วมีสัดส่วนโตกว่าโขงของวัดพระธาตุลำปางหลวง น่าเสียดายที่ส่วนยอดพังทลาย เหลือเพียงส่วนฐานกับส่วนที่เป็นซุ้มประตูทางเข้า ศาสนสถานอื่นๆภายในวัดไม่ปรากฎตัวอาคารแล้ว เหลือแค่แนวกำแพง   มุมมองจากด้านในของวัด วัดกากแก้วไม่ปรากฏประวัติการสร้าง ปัจจุบันเป็นวัดร้าง   ประตูโขงหันหน้าออกถนน โดยหันไปทางทิศตะวันออกเฉียงใต้เล็กน้อย ก่อขึ้นบนฐานแปดเหลี่ยม ตัวอาคารย่อมุมสิบสอง มีช่องทางเดินลอดผ่านซุ้มประตู มีบันไดขึ้น-ลงโขง    ระดับพื้นของวัดอยู่ต่ำกว่าระดับถนน ด้านทิศเหนือและทิศใต้ของประตูโขงยังเหลือแนวกำแพงบางส่วน   มุมมองด้านทิศใต้ ซุ้มประตูทางทิศใต้กับทิศเหนือเป็นซุ้มซ้อน 2 ชั้น ลวดลายปูนปั้นยังพอมีให้เห็น   มุมมองด้านทิศเหนือ ลวดลายประดับบนซุ้มประตูด้านทิศเหนือ ยังหลงเหลือมากกว่าด้านทิศใต้   ทั้งสี่ด้านของประตูโขงทำเสารับซุ้มซ้อนกันสองชั้น ส่วนล่างและส่วนบนของเสาทำทรงงอนโค้งคล้ายจะงอยปากนกแก้ว เป็นที่มาของคำช่างล้านนา เสาปากแล หรือบ้างเรียกว่า เสาขอม   ตามเหลี่ยมผนังทั้งสิบสองเหลี่ยม และบนเสาปากแล ประดับลายกาบบน กาบล่าง และประจำยามอก ลักษณะคล้ายลายกาบที่ประตูโขงวัดพระธาตุลำปางหลวง   กาบบนและกาบล่าง หรือเรียกด้วยคำช่างล้านนาว่า บัวคอเสื้อ และ บัวเชิงล่าง เป็นลายพรรณพฤกษาในกรอบหยักเซาะร่อง ส่วนประจำยามอกเป็นลายก้านขดในกรอบขนมเปียกปูน   ที่สันของผนังอาคารทั้งสี่ด้านประดับประติมากรรมรูปเทวดา   ซุ้มโค้งนับเป็นส่วนที่พึงชม ซุ้มโค้งด้านตะวันออก ลวดลายประดับหลุดร่วงไปจนเกือบหมด   ซุ้มโค้งด้านตะวันตก ปูนปั้นประดับยังหลงเหลือมากกว่าทางฝั่งตรงข้าม   ซุ้มโค้งด้านตะวันตก ซุ้มโค้งหน้ายังเหลือขอบหยัก มีลายปูนปั้นบนพื้นผิวโค้งนูน ทำเป็นลายพรรณพฤกษา   ในส่วนของซุ้มโค้งซ้อน ยังเหลือกรอบโค้งคล้ายลำตัวนาค ปลายกรอบซุ้มเป็นรูปมกรคายนาค ตัวมกรมีขาหน้า มีเกล็ด ข้างลำตัวมีลายก้านขดประดับ ตัวนาคมีหงอน เครา เกล็ดมีลาย และที่ครีบเป็นลายก้านขด   ซุ้มโค้งด้านทิศใต้ ซุ้มโค้งหน้าปรากฏขอบหยักคดโค้ง 8 หยัก มีริ้วสามชั้น มีลายพรรณพฤกษาบนกรอบซุ้ม   ปูนปั้นลอยตัวและกึ่งลอยตัวทำเป็นรูปสัตว์ปีก ชวนให้นึกถึงหงส์ ยืนอยู่เหนือเสาปากแลข้างละตัว และเกาะยืนเรียงเหนือกรอบซุ้มโค้ง หันหน้าเข้าหากลางโค้งซึ่งเป็นแท่งปูนปั้น ภายในบรรจุลายดอกไม้ประดิษฐ์   ในส่วนของซุ้มโค้งซ้อน ปลายกรอบซุ้มเป็นรูปมกรคายนาค   ซุ้มโค้งด้านทิศเหนือ น่าชมเป็นพิเศษ ลายพรรณพฤกษาบนกรอบซุ้มยังมีสภาพค่อนข้างสมบูรณ์   ที่ซุ้มโค้งหน้า (ด้านซ้ายในภาพ) ยังเหลือปูนปั้นที่ช่วยให้รู้ว่าปลายกรอบซุ้มทำเป็นหางวัน คือ รูปโค้งคล้ายเลข ๑ ไทย ปูนปั้นรูปนกนั้นยืนอยู่เหนือเสา หน้าหางวัน ภายในหางวันตกแต่งด้วยลายก้านขด   บนถนนวังเหนือ หรือถนนป่าไม้ สายนี้ ทุกเย็นวันศุกร์จัดกิจกรรมถนนสายวัฒนธรรม ติดตลาดขายของกินพื้นเมือง หัตถกรรมพื้นถิ่น ของสะสมแนววินเทจ   ถ้าไปถึงกาดมั่วคัวแลงก่อนเย็นย่ำ ขอแนะนำผู้เยี่ยมเยือน แวะชมความงามของ ‘กู่เจ้าย่าสุตา’.   แหล่งข้อมูล   อุมาพร เสริฐพรรณึก.  (2540).  การศึกษาประตูโขงแบบล้านนาในจังหวัดลำปาง.  วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร, กรุงเทพฯ.   ติดตาม ไทยทัศนา ย้อนหลัง   ไทยทัศนา : (1) วัดเบญจมบพิตร กรุงเทพฯ ไทยทัศนา : (2) วัดสุวรรณาราม ฝั่งธนบุรี ไทยทัศนา : (3) วัดราชโอรส ฝั่งธนบุรี ไทยทัศนา : (4) วัดโสมนัสวิหาร กรุงเทพฯ ไทยทัศนา : (5) วัดสุวรรณดาราราม อยุธยา ไทยทัศนา : (6) วัดเสนาสนาราม อยุธยา ไทยทัศนา : (7) วัดจันทบุรี สระบุรี ไทยทัศนา : (8) วัดสมุหประดิษฐาราม สระบุรี ไทยทัศนา : (9) วัดกัลยาณมิตร ฝั่งธนบุรี ไทยทัศนา : (10) วัดบางขุนเทียนใน ฝั่งธนบุรี ไทยทัศนา : (11) วัดซางตาครู้ส ฝั่งธนบุรี ไทยทัศนา : (12) วัดบางขุนเทียนนอก ฝั่งธนบุรี ไทยทัศนา : (13) วัดบางกะพ้อม สมุทรสงคราม ไทยทัศนา : (14) วัดนิเวศธรรมประวัติ อยุธยา ไทยทัศนา : (15) สัตตมหาสถาน กรุงเทพฯ เพชรบุรี ไทยทัศนา : (16) วัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมาราม กรุงเทพฯ ไทยทัศนา : (17) วัดตองปุ ลพบุรี ไทยทัศนา : (18) มหาธาตุ ลพบุรี ไทยทัศนา : (19) จิตรกรรม วัดพุทไธสวรรย์ อยุธยา ไทยทัศนา : (20) พระปรางค์มหาธาตุ ราชบุรี ไทยทัศนา : (21) วัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม กรุงเทพฯ ไทยทัศนา : (22) วัดพระธาตุลำปางหลวง (ตอนที่หนึ่ง) ไทยทัศนา : (23) วัดพระธาตุลำปางหลวง (ตอนที่สอง) ไทยทัศนา : (24) วัดพระธาตุลำปางหลวง (ตอนที่สาม) ไทยทัศนา : (25) วัดพระธาตุลำปางหลวง (ตอนที่สี่-จบ)      


Next detail…. :

ชมประตูโขงแบบล้านนา ณ โบราณสถานวัดกากแก้ว คนท้องถิ่นเรียกว่า กู่เจ้าย่าสุตา สันนิษฐานอายุอาจเก่าแก่กว่าโขงวัดพระธาตุลำปางหลวง

 

ประตูโขงวัดกากแก้ว บนถนนวังเหนือ ใกล้กับสำนักงานป่าไม้จังหวัด นับเป็นหนึ่งในสถานที่น่าเที่ยวชมทางด้านศิลปกรรมของลำปาง

 

กรมศิลปากรขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานเมื่อพ.ศ.2523 มีการบูรณะซ่อมแซมเรื่อยมา

 

สันนิษฐานว่า ประตูโขงแบบล้านนาแห่งนี้ สร้างเมื่อราวพุทธศตวรรษที่ 21 ตอนปลาย หรืออาจสร้างก่อนประตูโขงวัดพระธาตุลำปางหลวงเล็กน้อย

 

โขงวัดกากแก้วมีสัดส่วนโตกว่าโขงของวัดพระธาตุลำปางหลวง น่าเสียดายที่ส่วนยอดพังทลาย เหลือเพียงส่วนฐานกับส่วนที่เป็นซุ้มประตูทางเข้า ศาสนสถานอื่นๆภายในวัดไม่ปรากฎตัวอาคารแล้ว เหลือแค่แนวกำแพง

 

มุมมองจากด้านในของวัด วัดกากแก้วไม่ปรากฏประวัติการสร้าง ปัจจุบันเป็นวัดร้าง

 

ประตูโขงหันหน้าออกถนน โดยหันไปทางทิศตะวันออกเฉียงใต้เล็กน้อย ก่อขึ้นบนฐานแปดเหลี่ยม ตัวอาคารย่อมุมสิบสอง มีช่องทางเดินลอดผ่านซุ้มประตู มีบันไดขึ้น-ลงโขง 

 

ระดับพื้นของวัดอยู่ต่ำกว่าระดับถนน ด้านทิศเหนือและทิศใต้ของประตูโขงยังเหลือแนวกำแพงบางส่วน

 

มุมมองด้านทิศใต้

ซุ้มประตูทางทิศใต้กับทิศเหนือเป็นซุ้มซ้อน 2 ชั้น ลวดลายปูนปั้นยังพอมีให้เห็น

 

มุมมองด้านทิศเหนือ

ลวดลายประดับบนซุ้มประตูด้านทิศเหนือ ยังหลงเหลือมากกว่าด้านทิศใต้

 

ทั้งสี่ด้านของประตูโขงทำเสารับซุ้มซ้อนกันสองชั้น ส่วนล่างและส่วนบนของเสาทำทรงงอนโค้งคล้ายจะงอยปากนกแก้ว เป็นที่มาของคำช่างล้านนา เสาปากแล หรือบ้างเรียกว่า เสาขอม

 

ตามเหลี่ยมผนังทั้งสิบสองเหลี่ยม และบนเสาปากแล ประดับลายกาบบน กาบล่าง และประจำยามอก ลักษณะคล้ายลายกาบที่ประตูโขงวัดพระธาตุลำปางหลวง

 

กาบบนและกาบล่าง หรือเรียกด้วยคำช่างล้านนาว่า บัวคอเสื้อ และ บัวเชิงล่าง เป็นลายพรรณพฤกษาในกรอบหยักเซาะร่อง ส่วนประจำยามอกเป็นลายก้านขดในกรอบขนมเปียกปูน

 

ที่สันของผนังอาคารทั้งสี่ด้านประดับประติมากรรมรูปเทวดา

 

ซุ้มโค้งนับเป็นส่วนที่พึงชม ซุ้มโค้งด้านตะวันออก ลวดลายประดับหลุดร่วงไปจนเกือบหมด

 

ซุ้มโค้งด้านตะวันตก ปูนปั้นประดับยังหลงเหลือมากกว่าทางฝั่งตรงข้าม

 

ซุ้มโค้งด้านตะวันตก ซุ้มโค้งหน้ายังเหลือขอบหยัก มีลายปูนปั้นบนพื้นผิวโค้งนูน ทำเป็นลายพรรณพฤกษา

 

ในส่วนของซุ้มโค้งซ้อน ยังเหลือกรอบโค้งคล้ายลำตัวนาค ปลายกรอบซุ้มเป็นรูปมกรคายนาค ตัวมกรมีขาหน้า มีเกล็ด ข้างลำตัวมีลายก้านขดประดับ ตัวนาคมีหงอน เครา เกล็ดมีลาย และที่ครีบเป็นลายก้านขด

 

ซุ้มโค้งด้านทิศใต้ ซุ้มโค้งหน้าปรากฏขอบหยักคดโค้ง 8 หยัก มีริ้วสามชั้น มีลายพรรณพฤกษาบนกรอบซุ้ม

 

ปูนปั้นลอยตัวและกึ่งลอยตัวทำเป็นรูปสัตว์ปีก ชวนให้นึกถึงหงส์ ยืนอยู่เหนือเสาปากแลข้างละตัว และเกาะยืนเรียงเหนือกรอบซุ้มโค้ง หันหน้าเข้าหากลางโค้งซึ่งเป็นแท่งปูนปั้น ภายในบรรจุลายดอกไม้ประดิษฐ์

 

ในส่วนของซุ้มโค้งซ้อน ปลายกรอบซุ้มเป็นรูปมกรคายนาค

 

ซุ้มโค้งด้านทิศเหนือ น่าชมเป็นพิเศษ ลายพรรณพฤกษาบนกรอบซุ้มยังมีสภาพค่อนข้างสมบูรณ์

 

ที่ซุ้มโค้งหน้า (ด้านซ้ายในภาพ) ยังเหลือปูนปั้นที่ช่วยให้รู้ว่าปลายกรอบซุ้มทำเป็นหางวัน คือ รูปโค้งคล้ายเลข ๑ ไทย ปูนปั้นรูปนกนั้นยืนอยู่เหนือเสา หน้าหางวัน ภายในหางวันตกแต่งด้วยลายก้านขด

 

บนถนนวังเหนือ หรือถนนป่าไม้ สายนี้ ทุกเย็นวันศุกร์จัดกิจกรรมถนนสายวัฒนธรรม ติดตลาดขายของกินพื้นเมือง หัตถกรรมพื้นถิ่น ของสะสมแนววินเทจ

 

ถ้าไปถึงกาดมั่วคัวแลงก่อนเย็นย่ำ ขอแนะนำผู้เยี่ยมเยือน แวะชมความงามของ ‘กู่เจ้าย่าสุตา’.

 

แหล่งข้อมูล

 

อุมาพร เสริฐพรรณึก.  (2540).  การศึกษาประตูโขงแบบล้านนาในจังหวัดลำปาง.  วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร, กรุงเทพฯ.

 

ติดตาม ไทยทัศนา ย้อนหลัง

 

ไทยทัศนา : (1) วัดเบญจมบพิตร กรุงเทพฯ

ไทยทัศนา : (2) วัดสุวรรณาราม ฝั่งธนบุรี

ไทยทัศนา : (3) วัดราชโอรส ฝั่งธนบุรี

ไทยทัศนา : (4) วัดโสมนัสวิหาร กรุงเทพฯ

ไทยทัศนา : (5) วัดสุวรรณดาราราม อยุธยา

ไทยทัศนา : (6) วัดเสนาสนาราม อยุธยา

ไทยทัศนา : (7) วัดจันทบุรี สระบุรี

ไทยทัศนา : (8) วัดสมุหประดิษฐาราม สระบุรี

ไทยทัศนา : (9) วัดกัลยาณมิตร ฝั่งธนบุรี

ไทยทัศนา : (10) วัดบางขุนเทียนใน ฝั่งธนบุรี

ไทยทัศนา : (11) วัดซางตาครู้ส ฝั่งธนบุรี

ไทยทัศนา : (12) วัดบางขุนเทียนนอก ฝั่งธนบุรี

ไทยทัศนา : (13) วัดบางกะพ้อม สมุทรสงคราม

ไทยทัศนา : (14) วัดนิเวศธรรมประวัติ อยุธยา

ไทยทัศนา : (15) สัตตมหาสถาน กรุงเทพฯ เพชรบุรี

ไทยทัศนา : (16) วัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมาราม กรุงเทพฯ

ไทยทัศนา : (17) วัดตองปุ ลพบุรี

ไทยทัศนา : (18) มหาธาตุ ลพบุรี

ไทยทัศนา : (19) จิตรกรรม วัดพุทไธสวรรย์ อยุธยา

ไทยทัศนา : (20) พระปรางค์มหาธาตุ ราชบุรี

ไทยทัศนา : (21) วัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม กรุงเทพฯ

ไทยทัศนา : (22) วัดพระธาตุลำปางหลวง (ตอนที่หนึ่ง)

ไทยทัศนา : (23) วัดพระธาตุลำปางหลวง (ตอนที่สอง)

ไทยทัศนา : (24) วัดพระธาตุลำปางหลวง (ตอนที่สาม)

ไทยทัศนา : (25) วัดพระธาตุลำปางหลวง (ตอนที่สี่-จบ)

 

 

 

Source : ไทยทัศนา : (26) ประตูโขง วัดกากแก้ว นครลำปาง

Be the first to comment on "ไทยทัศนา : (26) ประตูโขง วัดกากแก้ว นครลำปาง"

Leave a comment

Your email address will not be published.


*